نقش رجب، نمونه ای از هنر سنگ تراشی ایران باستان

نقش رجب یک مکان تاریخی است که در 60 کیلومتری شمال شیراز و 4 کیلومتری تخت جمشید واقع شده است.

ادمین سفرپین
ادمین سفرپین
سفر | یکشنبه ۳ شهریور ۱۳۹۸ @ ۱۱:۴۵
20

نقش رجب یک مکان تاریخی است که در 60 کیلومتری شمال شیراز و 4 کیلومتری تخت جمشید واقع شده است. این مجموعه شامل نقش برجسته های سنگی از دوران ساسانیان است و نمونه ای مناسب برای درک هنر در دوران ساسانیان می باشد. هنرمندان دوران ساسانیان این اثر تاریخی را در بخش پایینی کوهی بین پرسپولیس و نقش رستم ایجاد کرده اند.

تاریخچه آثار باستانی در ایران

مهمترین آثار باقیمانده از دوران باستان که می توان از آن ها به عنوان منابع اطلاعاتی معتبر استفاده کرد، ساختمان ها و نقش های برجسته دوران ساسانیان و هخامنشیان هستند. اگرچه بین سبک ها و فرم های این آثار تفاوت هایی وجود دارد اما می توان الگوی خاص و مشترکی را در بین این آثار مشاهده کرد. حکاکی ها و طرح های برجسته از متداول ترین آثاری هستند که از دوران هخامنشیان باقی مانده اند. هنرمندان آن دوره برای ایجاد تصاویری زیبا و ماندگار از پادشاهان سلسله خود از این روش استفاده می کردند.

علاوه بر تصویر پادشاهان، تصاویر گوناگونی از نمادهای مربوط به دوران هخامنشیان نیز در این حکاکی ها به چشم می خورد. این نماد ها غالبا مربوط به مذاهب و اعتقادات آن دوران هستند که هر کدام معنای خاصی را بیان می کنند. کوه، خورشید، نیلوفر آبی و آتش از رایج ترین و متداول ترین نماد ها و تصاویری هستند که در این آثار دیده می شود. با مشاهده این تصاویر و نمادها می توان به خوبی با مذهب و همچنین قدرت سلسله هخامنشی آشنا شد.

طاق بستان، مجموعه ای از سنگ نگاره های دوران ساسانیان

تفاوت نقش برجسته های ساسانیان و هخامنشیان

یکی از مباحث مهم مربوط به آثار هنری دوران ساسانیان و هخامنشیان، نقش فرهنگ در این آثار است. در دوران باستان ابر قدرت ها، کشورها و قلمروهای دیگر را به منظور کشور گشایی و افزایش وسعت قلمرو خود فتح می کردند. همین مسئله دلیل اصلی حکاکی تصاویر جنگ و پیروزی های هخامنشیان و ساسانیان، بر روی ساختمان ها و بخش های مختلف کوه ها است.

وجه تمایز نقش برجسته های سلسله ساسانیان و هخامنشیان، این است که آثار دوران هخامنشیان تا حدودی اغراق آمیز و دراماتیک است در حالی که آثار دوران ساسانیان معمولا واقعی تر و نمایانگر چهره ها و اتفاقات واقعی است. این تفاوت را به راحتی می توان با بررسی آثار تاریخی نقش رستم، نقش رجب و پرسپولیس درک کرد. یکی دیگر از تفاوت های نقش برجسته های این دو سلسله این است که ساسانیان نسبت به هخامنشیان ارزش بیشتری برای نمادها و تصاویر مرتبط با مذهب قائل بودند.

بررسی ویژگی های نقش رجب

نقش برجسته های سنگی این مجموعه سه صحنه از پادشاهان ساسانی را به تصویر کشیده اند. اگرچه مجموعه باستانی نقش رجب وسعت زیادی ندارد و بزرگ نیست، اما آثار هنری آن می توانند هر گردشگری را مجذوب خود کنند.

اولین اثر مجموعه نقش رجب

حکاکی های نقش رجب

در اولین اثر این مجموعه که در قسمت شمالی آن قرار دارد شاپور اول، که جانشین اردشیر بابکان بود به تصویر کشیده شده است. این نقش برجسته نشان دهنده کسب قدرت توسط پادشاه و رهبری عده ای است که از او پیروی می کنند. تاج شاه در این تصویر نشان دهنده قدرت الهی است که توسط نماینده اهورامزدا به او اعطا شده است.

با کاخ اردشیر بابکان آشنا شوید.

دومین اثر مجموعه نقش رجب

نقش رجب

این اثر که در فضایی با عرض 4.4 متر حک شده است، نشان دهنده تصویر اردشیر بابکان می باشد. در این تصویر هشت مرد، زن و کودک حضور دارند که اردشیر بابکان و اهورامزدا چهره های اصلی این تصویر هستند. همانطور که در تصویر قابل مشاهده است، اردشیر بابکان دست خود را برای دریافت تاج دراز کرده است. چهره ای که در پشت سر اردشیر دیده می شود هرمز پسر شاپور است که در حال ادای احترام به اهورا مزدا است.

سومین اثر مجموعه نقش رجب

سنگ تراشی های نقش رجب

در سومین نقش برجسته مجموعه نقش رجب تصویر شاپور اول، پسر اردشیر مشاهده می شود. در این تصویر یک موبد زرتشتی نیز مشاهده می شود که در مراسم تاج گذاری شاپور اول، در حال اعطای تاج به او است. چهره هایی که در این اثر حکاکی شده اند با دقت و ظرافت بالایی به وجود آمده اند. از آن جایی که اردشیر مراسم تاج گذاری خود را در نقاط دیگری هم به تصویر کشیده است، به راحتی می توانید به ارتباط بین نقش رستم، نقش رجب و دیگر نقش برجسته های دوران ساسانیان پی ببرید.

مطلب مجموعه باستانی ایزدخواست را بخوانید.