شرایط گرفتن پاسپورت برای افراد زیر ۱۸ سال؛ مدارک، اجازه ولی و مراحل

خیلی از خانوادهها همه مدارک فرزندشان را آماده میکنند، نوبت میگیرند و به دفتر پلیس +۱۰ میروند، اما با یک جمله دست خالی برمیگردند: «اجازه ولی را نیاوردهاید». مشکل رایج دیگر از جایی شروع میشود که مادری حضانت فرزندش را دارد و فکر میکند همین برای گرفتن پاسپورت کافی است. در عمل، مهمترین شرط گرفتن پاسپورت برای افراد زیر ۱۸ سال اجازه کتبی ولی یا قیم است و بدون آن بقیه مدارک کاری از پیش نمیبرند.
در ادامه این راهنمای سفر پین میبینید چه کسی از نظر قانون حق دارد این اجازه را بدهد، دختران و پسران چه تفاوتی با هم دارند و چه مدارکی باید همراه داشته باشید. همچنین یاد میگیرید اگر پدر فوت کرده، والدین جدا شدهاند یا پدر در دسترس نیست، از چه مسیری میتوانید برای فرزندتان پاسپورت بگیرید.
آیا افراد زیر ۱۸ سال میتوانند پاسپورت جداگانه بگیرند؟
بله. در رویه فعلی، هر فرزند گذرنامه (پاسپورت) مستقل و به نام خودش دریافت میکند و سن پایین مانع صدور پاسپورت نیست. تفاوت فرزند زیر ۱۸ سال با یک بزرگسال در این است که خودش بهتنهایی نمیتواند درخواست بدهد و تصمیم نهایی با ولی او است.
پس اگر برای یک سفر خانوادگی برنامه دارید، باید برای هر فرزند پرونده جداگانه تشکیل دهید و هزینه جداگانه بپردازید. این کار را چند هفته پیش از سفر شروع کنید، چون نبودن اجازه ولی یا نقص یک مدرک میتواند صدور پاسپورت را عقب بیندازد.
اجازه ولی؛ مهمترین شرط پاسپورت زیر ۱۸ سال
بند ۱ ماده ۱۸ قانون گذرنامه میگوید صدور گذرنامه و اجازه خروج از کشور برای افراد کمتر از ۱۸ سال به اجازه کتبی ولی یا قیم آنها نیاز دارد. این شرط برای پاسپورت عادی و پاسپورت زیارتی یکسان است و سفر کوتاه یا سفر زیارتی از آن معاف نمیشود.
اگر فقط یک نکته از این مقاله در ذهن شما بماند، همین باشد: برای فرزند زیر ۱۸ سال، اجازه کتبی ولی پایه کل پرونده است و هیچ مدرک دیگری جای آن را نمیگیرد.
چه کسی ولی قانونی فرزند به حساب میآید؟
ولی قهری (سرپرست قانونی که قانون بهطور خودکار تعیین کرده است) فرزند، پدر و جد پدری او هستند. اگر هیچکدام در قید حیات نباشند یا شرایط ولایت را نداشته باشند، دادگاه برای فرزند قیم (سرپرستی که دادگاه تعیین میکند) انتخاب میکند و اجازه او جایگزین اجازه ولی میشود.
مادر از نظر قانون ولی فرزند نیست، حتی اگر حضانت (نگهداری و تربیت روزمره فرزند) با او باشد. به همین دلیل مادری که میخواهد برای فرزندش پاسپورت بگیرد، بدون اجازه پدر یا جد پدری، یا بدون حکم دادگاه، نمیتواند پرونده را به نتیجه برساند.
اجازه ولی را کجا و چطور ثبت کنید؟
رایجترین راه، تنظیم رضایتنامه محضری (اجازهنامه رسمی در دفتر اسناد رسمی) است. ولی با شناسنامه و کارت ملی خودش و شناسنامه فرزند به دفترخانه میرود و اجازه صدور گذرنامه و خروج از کشور را ثبت میکند. دقت کنید که نام و مشخصات فرزند در این سند بدون اشتباه نوشته شود.
برخی خانوادهها میپرسند آیا حضور ولی در خود دفتر پلیس +۱۰ میتواند جایگزین محضر شود. رویه دفترها در این مورد ممکن است متفاوت باشد. پیش از مراجعه با دفتر پلیس +۱۰ محل خود تماس بگیرید و بپرسید کدام شکل اجازه را میپذیرند تا مجبور به رفتوآمد دوباره نشوید.
اجازه برای صدور پاسپورت با اجازه برای خروج از کشور چه فرقی دارد؟
قانون از دو چیز نام برده است: اجازه برای صدور گذرنامه و اجازه برای خروج از کشور. بسیاری از خانوادهها فکر میکنند با گرفتن پاسپورت، فرزندشان برای همیشه آزادانه میتواند سفر کند. اما خروج فرزند زیر ۱۸ سال هم به اجازه ولی گره خورده است و ولی میتواند در صورت نگرانی پیگیری کند.
رویه دقیق اینکه یک اجازه برای همه سفرهای دوران اعتبار پاسپورت کافی است یا برای سفرهای بعدی اجازه تازه لازم میشود، در منابع مختلف یکسان بیان نشده است. پیش از خرید بلیط، وضعیت خروج فرزندتان را از پلیس مهاجرت و گذرنامه استعلام کنید. اگر نگران ممنوعالخروجی هستید، راهنمای استعلام ممنوع الخروجی را هم بخوانید.
شرایط پاسپورت دختران و پسران زیر ۱۸ سال
برای بیشتر نوجوانان، چه دختر و چه پسر، شرط اصلی یکسان است و همان اجازه ولی است. تفاوتها از جایی پیدا میشوند که دختر زیر ۱۸ سال ازدواج کرده باشد یا پسر به سن سربازی نزدیک شود.
| گروه | اجازه چه کسی لازم است؟ | نکته مهم |
|---|---|---|
| دختر مجرد زیر ۱۸ سال | پدر، جد پدری یا قیم | مادر بهتنهایی نمیتواند اجازه بدهد |
| دختر متأهل زیر ۱۸ سال | همسر | در موارد ضروری، دادستان میتواند اجازه بدهد |
| پسر زیر ۱۸ سال | پدر، جد پدری یا قیم | از ۱۸ سالگی مقررات نظام وظیفه هم اضافه میشود |
دختران مجرد و متأهل زیر ۱۸ سال
دختر مجرد زیر ۱۸ سال مانند هر فرزند دیگری به اجازه کتبی ولی یا قیم نیاز دارد. اما طبق بند ۳ ماده ۱۸ قانون گذرنامه، برای زن شوهردار، حتی اگر کمتر از ۱۸ سال داشته باشد، موافقت کتبی همسر لازم است.
همین بند راه حلی هم برای شرایط اضطراری پیشبینی کرده است. اگر ضرورت سفر ثابت شود، دادستان شهرستان محل درخواست میتواند اجازه صدور گذرنامه و خروج را بدهد. ادارهٔ حقوقی قوه قضاییه تأکید کرده که این اختیار دادستان فقط مخصوص زنان شوهردار است و به بقیه افراد زیر ۱۸ سال تعمیم داده نمیشود.
پسران زیر ۱۸ سال و رسیدن به سن سربازی
تا پیش از ۱۸ سالگی، پسران فقط با اجازه ولی پاسپورت میگیرند و مدرکی دربارهٔ خدمت سربازی از آنها نمیخواهند. از ۱۸ سالگی شرایط تغییر میکند و برای خروج از کشور باید وضعیت نظام وظیفه هم روشن باشد.
اگر پسر شما به ۱۸ سالگی نزدیک است و برای تحصیل یا سفر طولانی برنامه دارد، این تغییر را از حالا در نظر بگیرید. جزئیات معافیت تحصیلی، وثیقه و مدت مجاز سفر را در مقاله پاسپورت برای پسران بالای ۱۸ سال توضیح دادهایم.
مدارک لازم برای گرفتن پاسپورت زیر ۱۸ سال

پیش از رفتن به دفتر پلیس +۱۰، این مدارک را آماده کنید. اصل همه مدارک را همراه داشته باشید، چون کپی بهتنهایی پذیرفته نمیشود.
| مدرک | چه کسی لازم دارد؟ | نکته |
|---|---|---|
| اصل شناسنامه فرزند | همه | شناسنامه افراد بالای ۱۵ سال باید عکسدار باشد |
| کارت ملی فرزند | فرزندانی که کارت ملی دارند | برای کودکان کوچکتر، شناسنامه مدرک اصلی است |
| اجازه کتبی ولی یا قیم | همه | رضایتنامه محضری یا شکلی که دفتر میپذیرد |
| مدارک هویتی ولی | همه | شناسنامه و کارت ملی پدر، جد پدری یا قیم |
| گذرنامه قبلی | کسانی که قبلا پاسپورت داشتهاند | حتی اگر اعتبارش تمام شده باشد |
| گواهی فوت | فرزندی که پدرش فوت کرده است | همراه مدارک جد پدری یا حکم قیمومت |
| حکم دادگاه | قیم یا امین یا موارد اختلافی | اصل حکم را ارائه دهید |
| اجازه همسر | دختر متأهل زیر ۱۸ سال | بهجای اجازه پدر |
عکس پاسپورت در بیشتر دفترها در همان محل و به شکل بیومتریک (عکس دیجیتال استاندارد برای تشخیص چهره) گرفته میشود. عکس آماده از بیرون در بیشتر موارد پذیرفته نمیشود. شرایط پوشش و ظاهر در عکس را هم پیش از مراجعه از دفتر بپرسید.
مراحل گرفتن پاسپورت برای فرزند
وقتی مدارک کامل باشد، مسیر صدور پاسپورت فرزند چند قدم مشخص دارد:
- اجازه کتبی ولی را در دفترخانه یا به شکلی که دفتر پلیس +۱۰ میپذیرد، آماده کنید.
- همراه فرزند و ولی به دفتر پلیس +۱۰ بروید تا احراز هویت حضوری (تأیید هویت با حضور، انگشتنگاری و عکس) انجام شود.
- درخواست صدور گذرنامه را در دفتر یا بهصورت اینترنتی ثبت کنید.
- هزینه را از راه کارتخوان دفتر یا درگاه رسمی بپردازید و کد رهگیری بگیرید.
- پاسپورت را از طریق پست تحویل بگیرید و وضعیت آن را با کد رهگیری دنبال کنید.
ثبتنام اینترنتی در سامانه سخا و اپلیکیشن پلیس من
میتوانید درخواست گذرنامه را از سامانه سخا یا اپلیکیشن پلیس من ثبت کنید و مدارک را بارگذاری کنید. این کار زمان انتظار در دفتر را کم میکند و پیگیری درخواست را سادهتر میکند.
ثبتنام اینترنتی جای حضور را نمیگیرد. اگر احراز هویت حضوری و انگشتنگاری هنوز در دفتر پلیس +۱۰ انجام نشده باشد، سامانه اجازه ادامه نمیدهد. پس دستکم یک بار حضور در دفتر را در برنامه خود قرار دهید.
آیا فرزند باید در پلیس +۱۰ حاضر شود؟
فرزندان بزرگتر برای عکس بیومتریک و انگشتنگاری باید همراه ولی در دفتر حاضر شوند. حضور ولی هم برای تأیید اجازه و پیگیری پرونده لازم است.
برای کودکان خردسال، برخی منابع نوشتهاند که زیر ۶ سال نیازی به حضور کودک نیست. این رویه ممکن است در دفترهای مختلف متفاوت اجرا شود. پیش از مراجعه از دفتر محل خود بپرسید تا کودک را بیدلیل همراه نبرید یا برعکس، به خاطر غیبت او مجبور به مراجعه دوباره نشوید.
هزینه و مدت زمان صدور پاسپورت زیر ۱۸ سال
بر اساس گزارشهای منتشرشده در خرداد ۱۴۰۵، هزینه کل صدور گذرنامه عادی حدود ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان بوده است. تعرفه پاسپورت فرزند و بزرگسال در این گزارشها یکسان بیان شده است. این رقم ممکن است تغییر کند؛ نرخ روز را هنگام ثبت درخواست ببینید. پرداخت فقط با کارتخوان دفتر یا درگاه رسمی انجام میشود.
زمان صدور پاسپورت در شرایط عادی چند روز تا حدود دو هفته کاری طول میکشد. نقص مدارک، شلوغی فصلهای پرسفر مثل پیش از اربعین و تابستان، یا ارسال پستی میتواند این زمان را بیشتر کند. بلیط سفر را بعد از صدور پاسپورت بخرید و اگر مجبور شدید زودتر بخرید، شرایط جریمه کنسلی بلیط هواپیما خارجی را از قبل بدانید.
پاسپورت فرزند در شرایط خاص خانوادگی
پیچیدهترین پروندهها مربوط به خانوادههایی است که پدر در دسترس نیست یا والدین از هم جدا شدهاند. پاسخ این وضعیتها در بیشتر راهنماها کوتاه یا مبهم آمده است، اما قانون برای هر کدام مسیر مشخصی دارد.
اگر پدر فوت کرده باشد
با فوت پدر، ولایت به جد پدری (پدربزرگ پدری) میرسد و او میتواند اجازه کتبی بدهد. در این حالت گواهی فوت پدر را هم همراه مدارک ارائه کنید.
اگر جد پدری هم در قید حیات نباشد، باید از دادگاه درخواست تعیین قیم کنید. مادر میتواند در این مسیر قیم فرزند شود. بعد از صدور حکم قیمومت، اجازه قیم جایگزین اجازه ولی میشود.
اگر والدین طلاق گرفته باشند
طلاق، ولایت پدر را از بین نمیبرد. پس حتی اگر حضانت با مادر باشد، برای صدور پاسپورت باز هم اجازه پدر یا جد پدری لازم است.
برای خروج فرزند از کشور یک شرط دیگر هم وجود دارد. ماده ۴۲ قانون حمایت خانواده میگوید نمیتوان فرزند را بدون رضایت ولی، مادر یا دارنده حق حضانت از محل اقامت توافقشده یا اقامت پیش از طلاق به خارج از کشور برد. استثنای این قاعده حکم دادگاهی است که سفر را به مصلحت فرزند بداند. دادگاه در این حکم حق ملاقات طرف دیگر را در نظر میگیرد و ممکن است برای بازگشت فرزند تضمین کافی بخواهد.
اگر پدر در دسترس نباشد یا اجازه ندهد
اگر پدر غایب باشد، در زندان باشد یا به هر دلیل نتواند اجازه بدهد، طبق ماده ۱۱۸۷ قانون مدنی دادگاه برای فرزند امین (فردی که دادگاه برای انجام کارهای ولی تعیین میکند) انتخاب میکند. امین همان اختیار ولی را دارد و میتواند اجازه کتبی صدور پاسپورت را بدهد.
اگر پدر در دسترس است اما با گرفتن پاسپورت مخالفت میکند، تنها راه مراجعه به دادگاه خانواده است. نتیجه این پروندهها به شرایط هر خانواده و تشخیص دادگاه بستگی دارد. پیش از اقدام با یک وکیل خانواده مشورت کنید تا مدارک و دلایل لازم را آماده کنید.
آیا پاسپورت برای سفر نوجوان زیر ۱۸ سال کافی است؟
داشتن پاسپورت به این معنی نیست که هیچ مانع دیگری برای سفر وجود ندارد. سفر یک نوجوان زیر ۱۸ سال باید با قوانین سه نهاد همخوانی داشته باشد: قانون ایران، قوانین کشور مقصد و مقررات ایرلاینی که با آن پرواز میکند.
پاسپورت زیارتی برای سفر کربلا
پاسپورت زیارتی هم یک گذرنامه است و شرط اجازه ولی برای فرزندان زیر ۱۸ سال در آن هم اجرا میشود. ادارهٔ حقوقی قوه قضاییه در پاسخ به پرسشی دربارهٔ سفر اربعین افراد زیر ۱۸ سال تأکید کرده که دادستان نمیتواند بهجای ولی اجازه خروج بدهد.
پس اگر فرزندتان قرار است همراه کاروان یا بستگان به سفر اربعین برود، اجازه ولی را زودتر آماده کنید. در روزهای نزدیک به اربعین دفترهای گذرنامه شلوغ میشوند و فرصت کمی برای رفع نقص مدارک باقی میماند.
سفر تنها، با پدربزرگ یا همراه تور
اگر نوجوان با یکی از والدین، پدربزرگ، مادربزرگ یا یک تور سفر میکند، علاوه بر پاسپورت و اجازه ولی، قوانین کشور مقصد را هم بررسی کنید. برخی کشورها برای ورود کودکی که بدون والدین سفر میکند، رضایتنامه ترجمهشده والدین را میخواهند.
اگر فرزندتان تنها پرواز میکند، بیشتر ایرلاینها برای سنین پایینتر خدمات Unaccompanied Minor (همراهی کودک بدون همراه توسط کارکنان ایرلاین) دارند و قوانین سنی و هزینه آن از ایرلاینی به ایرلاین دیگر متفاوت است. پیش از خرید بلیط این شرایط را از ایرلاین بپرسید. برای بستن چمدان هم چک لیست وسایل سفر به شما کمک میکند.
اشتباهات رایج خانوادهها هنگام گرفتن پاسپورت فرزند
بیشتر مراجعههای دوباره به دفتر پلیس +۱۰ به خاطر چند اشتباه تکراری اتفاق میافتد:
- خانوادهها بدون اجازه کتبی ولی به دفتر میروند یا اجازه را به شکلی میآورند که دفتر نمیپذیرد.
- شناسنامه فرزند بالای ۱۵ سال هنوز عکسدار نشده است.
- خانوادهها فکر میکنند ثبتنام اینترنتی بدون احراز هویت حضوری کامل میشود.
- عکس آماده از بیرون میآورند، در حالی که دفتر عکس بیومتریک را خودش میگیرد.
- مادر دارای حضانت بهجای پدر یا جد پدری برای اجازه حاضر میشود.
- بلیط سفر را پیش از صدور پاسپورت میخرند و با تأخیر در صدور، هزینه کنسلی میپردازند.
از اجازه ولی تا مهر خروج؛ مسیر پاسپورت فرزندتان حالا روشن است
حالا میدانید که برای فرزند زیر ۱۸ سال، اجازه کتبی پدر، جد پدری یا قیم کلید اصلی پرونده است و مادر بهتنهایی نمیتواند این اجازه را بدهد. دختر متأهل به اجازه همسر نیاز دارد و پسران از ۱۸ سالگی با مقررات سربازی هم روبهرو میشوند. در شرایطی مثل فوت پدر، طلاق یا در دسترس نبودن ولی هم دادگاه مسیر قانونی را تعیین میکند.
پیش از هر سفری، مدارک را با جدول این مقاله تطبیق دهید و شکل اجازه ولی را از دفتر پلیس +۱۰ محل خود بپرسید. وضعیت خروج فرزندتان را هم پیش از خرید بلیط استعلام کنید تا سفر خانوادگی شما در فرودگاه با غافلگیری روبهرو نشود.
سوالات متداول
-
آیا افراد زیر ۱۵ سال برای گرفتن پاسپورت کارت ملی لازم دارند؟
برای کودکانی که هنوز کارت ملی ندارند، شناسنامه مدرک اصلی هویت است. از ۱۵ سالگی شناسنامه باید عکسدار باشد و ارائه کارت ملی هم لازم میشود.
-
هزینه پاسپورت کودک با هزینه پاسپورت بزرگسال فرق دارد؟
در گزارشهای منتشرشده تا خرداد ۱۴۰۵، تعرفه صدور گذرنامه عادی برای کودک و بزرگسال یکسان بیان شده است. نرخ روز را هنگام ثبت درخواست بررسی کنید، چون تعرفهها هر سال بهروز میشوند.
-
اگر پاسپورت فرزند گم شود چه باید کرد؟
باید برای گذرنامه المثنی (پاسپورت جایگزین گذرنامه گمشده یا دزدیدهشده) درخواست بدهید. این درخواست هزینه اضافه دارد و برای فرزند زیر ۱۸ سال باز هم به حضور یا اجازه ولی نیاز دارد. شرایط دقیق را از دفتر پلیس +۱۰ بپرسید.
-
فرزندی که خارج از ایران زندگی میکند چطور پاسپورت ایرانی میگیرد؟
درخواست او از طریق سامانه میخک و سفارت یا کنسولگری ایران در کشور محل اقامت ثبت میشود. شرط اجازه ولی برای فرزندان زیر ۱۸ سال در این مسیر هم اجرا میشود و نحوه ارائه آن را سفارت اعلام میکند.
-
آیا پاسپورت فرزند با رسیدن به ۱۸ سالگی باطل میشود؟
پاسپورت تا پایان تاریخ اعتبار خود معتبر میماند. با این حال، پسران از ۱۸ سالگی برای خروج از کشور باید وضعیت نظام وظیفه خود را مشخص کنند.
-
چطور بفهمیم فرزندمان ممنوعالخروج است یا نه؟
میتوانید وضعیت ممنوعالخروجی را از طریق سامانههای رسمی قوه قضاییه و پلیس استعلام کنید. این کار را پیش از خرید بلیط انجام دهید تا در فرودگاه با مشکل روبهرو نشوید.





